Pels/Kaat & Tijhuis-Orgel (1959-1980)

De dispositie van het Pels-Orgel tijdens de ingebruikname 1959:

Hoofdwerk (II):Rugwerk (I):Zwelwerk (III):Pedaal:
Holquintadeen 16Holpijp 8Holquintadeen 16Praestant 16
Praestant 8Quintadeen 8Praestant 8Subbas 16
Salicionaal 8Praestant 4Viola di Gamba 8Holquintadeen 16
Roerfluit 8Spitsfluit 4Voix Céleste 8Octaafbas 8
Holquintadeen 8Octaaf 2Holquintadeen 8Gedekt 8
Octaaf 4kwintfluit 1 1/3Praestant 4Octaaf 4
Fluit 4Sesquialter 2 sterkKoppelfluit 4Ruispijp 2 2/3 IV
Kwint 2 2/3Scherp 3-4 sterkNasard 2 2/3Bazuin 16
Vlakfluit 2Dulciaan 8Superoctaaf 2Trompet 8
Sesquialter 3 sterkTerts 1 3/5Klaroen 4
Mixtuur 5-6 sterkSifflet 1
Trompet 8Kleinmixtuur 1 1/3 IIIKoppelingen:
Hobo 8HW+RW,
Kromhoorn 8HW+ZW,
RW+ZW,
P+HW, P+RW,
P+ZW

Van Pels tot Kaat & Tijhuis

Dat de organisten van de Nieuwe Kerk lang niet zo tevreden waren als de doorsnee kerkgangers bleek al snel uit diverse klachten (meteen na de oplevering) over storingen, aanspraak Prestantpijpen en verdere intonatie van het orgel. De grote pijpen o.a. van de Prestant 16′ begonnen van meet af aan te verzakken en werden enige tijd later voorzien van rolbaarden om de klank meer sturing te geven. De naar de discant toe aflopende sterkte in de intonatie gaf een weinig sprankelend klankbeeld te horen. Daarnaast kreeg men veel last van bijspraak en zwijgende tonen. De Bazuin 16′ van het pedaal verzakte zodanig dat er in 1965 al koperen inzetstukken moesten worden geplaatst. In 1967 vond zelfs een totale herintonatie plaats door Pels. Helaas zonder aanvaardbaar resultaat. Een doorn in het oog (oor) was de totaal mislukte Sesquialter van het Hoofdwerk, welke volgens de adviseur een zachte regaalachtige tongwerkklank zou moeten hebben als gevolg van het toepassen van een 1 1/7′ (septime) koor. Deze regelrechte uiting van de al genoemde ‘orgelbeweging’ werd door de adviseurs helaas de hand boven het hoofd gehouden, waardoor men slechts node bereid was dit register te laten aanpassen.

Eind jaren 70 waren de organisten alle storingen en intonatieproblemen beu en werd contact gezocht met de Orgel Advies Commissie (OAC) van de Gereformeerde organisten Vereniging. De heren Johan van Dommele (organist Eusebiuskerk Arnhem) en Herman Smedema (organist Petruskerk Leens) kwamen als adviseurs naar Kampen en beaamden volledig de door de organisten geuite klachten.

Arie Fonteyn (Fonteyn-orgelbouw) had zich kort daarvoor vanuit Amsterdam in Kampen gevestigd en had in 1977 het nieuwe orgel in de Westerkerk voltooid. Hij onderzocht het orgel in de Nieuwe Kerk en deed een aantal voorstellen. Door faillissement van deze firma werden de lopende opdrachten en ook het advies omtrent dit orgel overgenomen door de Fa. Kaat & Tijhuis. Plezierige bijkomstigheid was dat de heer Marinus Elize Kaat werkzaam was geweest bij de Fa. Pels uit Alkmaar en het orgel al vanaf 1965 kende.

Het eensluidende advies van zowel adviseurs, orgelbouwers en organisten zag er als volgt uit:

  • Prestant 16′ hiervan de 10 frontpijpen vervangen
  • Prestanten, octaven en mixturen van Hoofdwerk en Zwelwerk vervangen door nieuw pijpwerk
  • Fluiten van alle manualen vervangen door nieuw pijpwerk
  • Holquintadeen (met al die transmissies) omintoneren tot Bourdon
  • Kromhoorn 8′ van het Zwelwerk opschuiven tot 16′, waarbij het groot octaaf nieuw gemaakt moet worden
  • Sesquialter van het Hoofdwerk hergroeperen zodat een aanvaardbare klank wordt verkregen
  • Totale revisie van de tractuur en de speeltafel
  • Totale herintonatie

In 1979 werd de opdracht gegund aan de Fa. Kaat & Tijhuis en werd de renovatie volgens de genoemde punten uitgevoerd. Op 14 februari 1981 werd het orgel opnieuw in gebruik genomen.

De dispositie van het Pels-Orgel na de renovatie door Kaat & Tijhuis:

Hoofdwerk (II):Rugwerk (I):Zwelwerk (III):Pedaal:
Bourdon 16Holpijp 8Gedekt 16Prestant 16
Prestant 8Quintadeen 8Prestant 8Subbas 16
Salicionaal 8Prestant 4Viola di Gamba 8Octaafbas 8
Gedekt 8Spitsfluit 4Vox Celeste 8Gedekt 8
Octaaf 4Octaaf 2Bourdon 8Octaaf 4
Fluit 4Quintfluit 1 2/3Prestant 4Ruispijp 2 2/3 IV
Quint 2 2/3Sesquialter 2 sterkKoppelfluit 4Bazuin 16
Octaaf 2Scherp 3-4 sterkNasard 2 2/3Trompet 8
Sesquialter 3 sterkDulciaan 8Nachthoorn 2Klaroen 4
Mixtuur 5-6 sterkTerst 1 3/5
Trompet 8Sifflet 1
Kleinmixtuur 1 1/3 III
Kromhoorn 16
Hobo 8