Huidige Dispositie

Dispositie Pels/Nijsse-orgel, Nieuwe Kerk te Kampen:

Hoofdwerk (II):Rugwerk (I):Bovenwerk (III):Pedaal:
Prestant 16′ pPrestant 8′ pnBourdon 16′ kPrestant 16′ p
Prestant 8′ pkHolpijp 8′ kPrestant 8′ pSubbas 16′ p
Fluit Harmonique 8′ nQuintadena 8′ kBaarpijp 8′ nQuint 12′ n
Roerfluit 8′ kOctaaf 4′ pViola di Gamba 8′ pOctaaf 8′ n
Quint 6′ nFluit Douce 4′ kVoix Céleste 8′ pGedekt 8′ n
Octaaf 4′ kSpeelfluit 3′ pSalicet 4′ pRoerquint 6′ n
Gemshoorn 4′ kOctaaf 2′ kKoppelfluit 4′ kOctaaf 4′ p
Quint 3′ pWoudfluit 2′ pNasard 3′ kMixtuur V sterk’ pn
Superoctaaf 2′ pSesquialter II sterk’ pNachthoorn 2′ kBazuin 16′ k
Tertiaan 3 1/5′ nMixtuur III-IV sterk’ knTerts 1 3/5′ pTrombone 8′ p
Mixtuur III-V sterk’ knFagot 16′ pkQuintfluit 1 1/2′ pTrompet 4′ n
Scherp V sterk’ pnDulciaan 8′ pSifflet 1′ k
Cornet V sterk’ nCymbaal III sterk’ pkn
Trompet 16′ nBasson-Hobo 8′ p
Trompet 8′ kVox Humana 8′ n
p: Pels 1959
k: Kaat en Tijhuis 1980
n: Nijsse 2009
Werktuiglijke registers:Technische gegevens:
Koppeling Hoofdwerk-BovenwerkManuaalomvang: C-g
Koppeling Hoofdwerk-RugwerkPedaalomvang: C-f
Koppeling Rugwerk-HoofdwerkToonhoogte: 440 Hz bij 18 gr.C
Koppeling Pedaal-BovenwerkWinddruk Hoofdwerk: 76 mm
Koppeling Pedaal-HoofdwerkWinddruk Rugwerk: 75 mm
Koppeling Pedaal-RugwerkWinddruk Bovenwerk: 78 mm
Tremulant BovenwerkWinddruk Pedaal: 80 mm
Tremulant Hoofdwerk
Tremulant Rugwerk
Zweltrede Bovenwerk

Nieuwe Kerk, Kampen

Gebouwd als Gereformeerde Kerk. Karakteristieke Kuiperskerk zonder toren.

  • 1912 Gereformeerde Kerk
  • 1945 Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt
  • 1969 Nederlands Gereformeerde Kerk.

Naar een ontwerp van architect Harpertz te Enschede is maart 2002 gestart met een uitbreiding. (48-02)

Vrijdag 3 april 2009 is het omgebouwde en vergrote orgel in gebruik genomen. Het eerste orgel in deze kerk is in 1912 gebouwd door Jan Proper. Dit orgel is 25 februari 1959 vervangen door een Pels-orgel. Dit orgel is in 2008-2009 door de firma Nijsse & Zoon (Oud-Sabbinge) omgebouwd.

De Nieuwe Kerk van Kampen aan de Broederweg 34 was in Kampen de derde Gereformeerde Kerk. (62-09)

Gereformeerde KERK naar ontwerp van Tjeerd Kuipers in 1911-1912 in Berlagiaanse-stijl gebouwd. De architect Tjeerd Kuipers liet zich zeer inspireren door H.P. Berlage zoals te zien is aan de vlakke muurbehandeling, rondboogvenstersramen en natuurstenen elementen. Kuipers was de meest productieve kerkontwerper vooral voor gereformeerde kerken voor de periode 1850-1940. De kerk is gesitueerd op de hoek van twee straten aan de rand van het oude centrum.

Foto: Job van Dijk

OMSCHRIJVING

Kerkgebouw in de vorm van een Grieks kruis opgetrokken in schoon metselwerk onder met grijze muldenpannen gedekte zadeldaken.

Voorgevel (O) met een middenrisaliet dat een driebeukige kerk suggereert. Hetsaliet wordt afgesloten door hoeklisenen met natuurstenen afdekplaten en is voorzien van een waterlijst. Centraal geplaatste entree onder een rondboog met archivolten. De houten deuren ijzerbe-slag staan onder een natuurstenen kalf met daarboven een vertikaal geleed, rondboogvormig bovenlicht. Boven de entree drie hoge rondboogvormig vensters met glas-in-lood. In de top een klein rondboogvormig venster. De zijgevels van het risaliet bevatten deuren onder segmentbogen met zandstenen aanzetstenen. In de terugliggende delen van de voorgevel staan kleine rondboogvormige vensters.

Zijgevel (Z) bestaande uit links een risalerend geveldeel (de eindgevel van een transeptarm) en een terugliggend geveldeel rechts met een vierzijdige kapel. In het terugliggenede geveldeel en de kapel meerdere rondboogvensters. In het risaliet een entree onder rondboog, daarboven een zeer groot rondboogvormig venster met glas-in-loodgeplaatst is. Ook de noordelijke transeptarm bevat een dergelijk rondboogvormig venster.

In de achtergevel diverse kleine rondboogvormige vensters. Vrij sober INTERIEUR met balkons, steunend op natuurstenen zuilen met corintische kapitelen en galerijen. Beschoten plafond met plafondbalken steunend op korbelen. Oorpronkelijke preekstoel bestaande uit een marmeren voet met houten opbouw.

WAARDERING

Kerk van algemeen cultuur- en architectuurhistorisch belang:

  • als uitdrukking van het gereformeerde leven in Kampen
  • als kenmerkend voorbeeld van een gereformeerde kerk uit het oeuvre van Tj. Kuipers
  • vanwege de Berlagiaanse bouwstijl
  • vanwege de hoge mate van gaafheid van in- en exterieur
  • vanwege de beeldbepalende functie

Het Jan Proper-orgel

Het lijkt er op dat orgelmaker Jan Proper de huisleverancier was voor de Gereformeerde Kerk in Kampen. Zijn voorganger en oom Zwier van Dijk leverde het orgel voor de Burgwalkerk, waarvan het onderhoud al vrij snel door Proper werd overgenomen. Deze bouwde rond 1900 ook het orgel van de Hagenpoortkerk en het was voor de kerkenraad kennelijk logisch dat Proper ook voor de bouw van een orgel in de Nieuwe Kerk zorg zou dragen. er was echter één restrictie waar Jan Proper niet zo blij mee was: het kenmerkende orgelfront was een ontwerp van kerkarchitect Tjeerd Kuipers en vormde met het kerkinterieur één geheel. Er was dus een zekere verplichting om van dit front gebruik te maken. Het was echter niet voldoende geschikt om er een mechanisch orgel in te bouwen, dus zag Proper zich genoodzaakt om achter dit front een pneumatisch orgel te plaatsen. Het werd één van de eerste pneumatische orgels in ons land. Overigens een vergelijkbaar orgelfront is nu nog te vinden in de Gereformeerde Kerk te Wildervank, eveneens een kerk ontworpen door Tjeerd Kuipers en vrijwel identiek aan de Nieuwe Kerk.

Op 29 maart 1912 werd het orgel ingewijd door o.a. organist Ph. Zalsman

Hoofdwerk:Bovenwerk:Pedaal:
Violon 16′Salicionaal 8′Subbas 16′
Prestant 8′Gedekt 8′Violoncel 8′
Roerfluit 8′Viool 8′
Gemshoorn 8′Voix Celeste 8′Nevenregisters:
Octaaf 4′Fluit 4′Manuaalkoppeling
Fluit 4′Clarinet 8′Pedaalkoppel Hoofdwerk
Octaaf 2′TremulantPedaalkoppel Bovenwerk
Cornet (disc.) IV’Sub-octaaf-koppel I-II
Trompet 8′Trede voor zwelkastSuper-octaaf-koppel I
Drukknoppen pp, p, f, ff

Het orgel kreeg pneumatische kegelladen en een dubbele jalouziekast (zwelkast).

Omdat men meteen al vond dat het orgel te weinig “bas” had werd besloten het instrument uit te breiden met een Bourdon 16′ op het Bovenwerk. Hiervoor moest ruim 100 gulden voor worden betaald. Meer wijzigingen volgden gestaag, ook al omdat beide organisten Ph. Zalsman en Th. W. van Dijk steeds aandrongen op goed onderhouden verbeteringen aan het orgel dat van meet af aan storingen vertoonde. Kennelijk speelde onervarenheid met het pneumatische systeem Proper toch parten. De volgende lijst illustreert het grote aantal ingrepen:

  • Fa Koch uit Apeldoorn verwijderde de Gemshoorn 8′ en plaatste een Quint 3′ op het Hoofdwerk. Ook moest de Clarinet van het Bovenwerk het veld ruimen. 
  • Fa. Dekker uit Goes verving de Voix Celeste op het Bovenwerk door een Terts 1 3/5′. Hierbij werd bestaand pijpwerk van de Celeste gebruikt en aangevuld met pijpen van de Cornet van het Hoofdwerk, die toen van f-2 tot f-3 slechts 2 sterk werd. 
  • Fa.J.C. van’t Veer, eveneens uit Goes, verrichte in 1937 een restauratie en schoonmaakbeurt, daarna bleef men aan de gang met allerlei noodreparaties, die regelmatig door organist van Dijk zelf betaald werden.

Op den duur bleek het instrument te zeer zijn aangetast door vocht, zodat het niet meer te restaureren viel. Vanaf dat moment, net na de Vrijmaking van 1944 begon men uit te zien naar een ander orgel, waarvoor al in 1949 en 1950 advies werd gevraagd bij de toenmalige Gereformeerde Organisten Vereniging. Het heeft toen echter nog 10 jaar geduurd voordat het Pels-orgel in gebruik genomen kon worden.

De dispositie van het Proper-orgel zag er, kort voor de afbraak in 1958, als volgt uit:

Hoofdwerk:Bovenwerk:Pedaal:
Violon 16′Bourdon discant 16′Subbas 16′
Prestant 8′Quintadeen 8′Cello 8′
Roerfluit 8′Gedekt 8′
Octaaf 4′Gamba 8′Nevenregisters:
Roerfluit 4′Fluit 4′Manuaalkoppeling
Quint 3′Blokfluit 2′Pedaalkoppel Hoofdwerk
Octaaf 2′Terts 1 3/5′Pedaalkoppel Bovenwerk
Cornet (disc.) II-IV’TremulantSub-octaaf-koppel I-II
Trompet 8′Super-octaaf-koppel I
Trede voor zwelkastDrukknoppen pp, p, f, ff